Στερεοτυπα
Αν σηκωσω το κεφαλι μου καμια τριανταρια μοιρες προς τα πανω, τα ματια μου πεφτουν πανω στο ραφι που εχω βαλει εκεινα τα βιβλια που θελω να βλεπω οταν σηκωνω το κεφαλι μου τριαντα μοιρες προς τα πανω. Εκτος απο τα τεχνικα που εχω βουτηξει απο τη βιβλιοθηκη του πατερα μου, στο ιδιο ραφι ειναι και εκεινα τα βιβλια, λογοτεχνικα και μη, που τα εχω σε μια παραπανω εκτιμηση απο τα υπολοιπα, οπως για παραδειγμα τα απαντα του Καβαφη που ελεγα τις προαλλες.
Αναμεσα λοιπον σε αυτα τα βιβλια, ειναι και δυο (για την ακριβεια εφτα) βιβλια της Ουρσουλα Λε Γκεν που μου εμαθαν ενα πολυ σημαντικο μαθημα για τον εαυτο μου: η εξαλογια της Γαιοθαλασσας και Το Αριστερο Χερι του Σκοταδιου. Και αυτο που μου εμαθαν για τον εαυτο μου ειναι οτι τα στερεοτυπα ειναι πολυ πολυ πολυ βαθεια εγγεγραμμενα μεσα στο κεφαλι μου. Τοσο βαθεια, που αναγκαστηκα να παραδεχτω οτι δεν μπορουσα να τα ξεπερασω, αν ηθελα να καταφερω να τελειωσω τα βιβλια τουλαχιστον.
Στη Γαιοθαλασσα, ολοι οι ανθρωποι ειναι μαυροι. Οι μονοι λευκοι ειναι κατι περιεργοι και σχεδον απολιτιστοι τυποι που μενουν σε κατι νησια βορεια απο την Ανατολικη Ακρη, στις εσχατιες της Γαιοθαλασσας. Ολοι ολοι οι υπολοιποι ειναι απο μαυροι εως καφε και ειναι μεγαλοι μαγοι, σοφοι δασκαλοι, εχουν ονοματα σαν τα κλασικα ονοματα που συνανταει κανεις σε βιβλια fantasy (Γκεντ, Ογκηον, Λεμπαννεν κτλ), ειναι βασιλιαδες, ναυτικοι, απολα.
Το προβλημα που ειχα με αυτο ηταν οτι δεν μπορουσα να φερω τον εαυτο μου να φανταστει τους ηρωες οπως τους ηθελε η Λε Γκεν. Too much Holywood: o Γκανταλφ ειναι γκριζομαλλης λευκος, ο Κοναν ειναι ξανθος αρειος, ο Μερλιν και ο Αρθουρος ειναι Αγγλοι! Οταν μιλαμε για μαγους, ηρωες με σπαθια και δρακους, οι χαρακτηρες παντα ειναι λευκοι! Οι μαυροι ειναι παντα δευτερευοντες χαρακτηρες ή δεν υπαρχουν καθολου. Και οταν υπαρχουν παντα φορανε ρουχα που θυμιζουν Αφρικη, λεοπαρδαλε σορτσακια, οχι μανδυες και πανοπλιες.
Χρειαστηκε να διαβασω τρεις φορες τον Μαγο του Αρχιπελαγους για να μπορεσω να φτασω να φανταστω τον Γκεντ στο μυαλο που οπως τον ηθελε η Λε Γκεν, και ακομα και τωρα χρειαζομαι ενσυνειδητη προσπαθεια για να το κανω. Εδω, ακομα και τα εξωφυλλα των κατα καιρους εκδοσεων του βιβλιου τον εχουν λευκο! Διαολε, ακομα και στη μινι σειρα που εβγαλε το SciFi Channel, ολοι σχεδον οι χαρακτηρες ειναι λευκοι!!
Το Αριστερο Χερι του σκοταδιου ηταν επισης δυσκολο. Δεν νομιζω να χαλαω σε κανεναν το βιβλιο, αλλα προκειται για εναν πλανητη που ολοι οι κατοικοι του ειναι κατι σαν ερμαφροδιτοι. Δεν υπαρχουν δυο φυλα, ολοι ανηκουν στο ενα, μοναδικο φυλο και για χαρη της αναπαραγωγης συμπεριφερονται "θηλυκα" ή "αρσενικα" για συγκεκριμενα χρονικα διαστηματα καθε μηνα, κατι σαν την γυναικεια περιοδο. Το καθε ατομο δεν ειναι στανταρ αν θα ειναι αντρας ή γυναικα στην επομενη περιοδο του: τον ενα μηνα μπορει να βγει αντρας και τον επομενο γυναικα.
Το προβλημα μου παλι ηταν να φανταστω αυτους τους περιεργους μονοφυλους ανθρωπους αυτου του πλανητη. Καθε φορα τους ειχα στο μυαλο μου σαν αντρες, κατι σαν γονιμους γκει. Βεβαια, δε βοηθαει καθολου και η γλωσσα αφου αναγκαστικα θα πρεπει να χρησιμοποιησει ενα αρθρο απο τα υπαρχοντα: ο, η, το. Και το "το" δεν μας κανει αφου μιλαμε για ανθρωπους και οχι για πραγματα. Kαι ο μεταφραστης μας επελεξε να μεταφρασει με τον ιδιο τροπο οπως στο αγγλικο πρωτοτυπο, οπου χρησιμοποιειται το he, his, him.
Βεβαια, η Λε Γκεν δεν το εκανε αυτο καθολου τυχαια. Το περιγραφει καλυτερα η ιδια σε ενα αρθρο της που κατηγορει το SciFi Channel οτι κατεστρεψε τα βιβλια της χρησιμοποιωντας λευκους ηθοποιους στο Legend of Earthsea:
Most of the characters in my fantasy and far-future science fiction books are not white. They're mixed; they're rainbow. In my first big science fiction novel, The Left Hand of Darkness, the only person from Earth is a black man, and everybody else in the book is Inuit (or Tibetan) brown. In the two fantasy novels the miniseries is "based on," everybody is brown or copper-red or black, except the Kargish people in the East and their descendants in the Archipelago, who are white, with fair or dark hair. The central character Tenar, a Karg, is a white brunette. Ged, an Archipelagan, is red-brown. His friend, Vetch, is black. In the miniseries, Tenar is played by Smallville's Kristin Kreuk, the only person in the miniseries who looks at all Asian. Ged and Vetch are white.
My color scheme was conscious and deliberate from the start. I didn't see why everybody in science fiction had to be a honky named Bob or Joe or Bill. I didn't see why everybody in heroic fantasy had to be white (and why all the leading women had "violet eyes"). It didn't even make sense. Whites are a minority on Earth now—why wouldn't they still be either a minority, or just swallowed up in the larger colored gene pool, in the future?
The fantasy tradition I was writing in came from Northern Europe, which is why it was about white people. I'm white, but not European. My people could be any color I liked, and I like red and brown and black. I was a little wily about my color scheme. I figured some white kids (the books were published for "young adults") might not identify straight off with a brown kid, so I kind of eased the information about skin color in by degrees—hoping that the reader would get "into Ged's skin" and only then discover it wasn't a white one.
Και το τραγικο ποιο ειναι? Ξαναδιαβαζοντας το παραπανω κομματι του αρθρου της, συνειδητοποιω οτι οχι μονο οι κατοικοι του πλανητη στο Αριστερο Χερι του Σκοταδιου ειναι ερμαφροδιτοι, αλλα οτι ουτε αυτοι ειναι λευκοι, το ιδιο και ο γηινος πρωταγωνιστης!!