Η Δημοκρατια και η Δημοκρατια
Χτες προχτες βρηκα τη σελιδα κατάληψη.org, που εχει φτιαξει κατα βαση ο Αντώνης Χριστοφίδης, γνωστος απο τον αγωνα εναντια στις Ευρωπαικες πατεντες λογισμικου, μεσα απο το FFII.
Το καταληψη.org περιεχει μια σειρα απο επιχειρηματα υποστηριζοντας οτι καταρχην οι Φοιτητικοι Συλλογοι δεν λειτουργουν νομιμα και κατα δευτερον οτι οι καταληψεις στα πανεπιστημια ειναι παρανομες, τοσο γιατι οι αποφασεις για να γινουν παιρνονται παρανομα, οσο και γιατι η ιδια η καταληψη ειναι παρανομη και αντιδημοκρατικη καθως παραβιαζει το (δημοκρατικο) δικαιωμα των διαφωνουντων στη μαθηση.
Δεν θελω να σταθω στην επιχειρηματολογια την ιδια. Αλλωστε υπαρχει και εκεινο το παλιο ρητο που λεει οτι οι κοινωνικοι αγωνες δεν ειναι νομιμοι ή παρανομοι αλλα δικαιοι ή αδικοι. Δηλαδη, ακομα και αν ισχυε μεχρι κεραιας οτι οι καταληψεις ειναι παρανομες, και παλι αυτο δεν θα ηταν το βασικο επιχειρημα υπερ ή εναντιον τους, αφου αυτες ειναι εργαλεια του κοινωνικου αγωνα που (προσπαθει να) κανει το φοιτητικο κινημα και αρα η ουσια βρισκεται στο αν ειναι δικαιο εργαλειο ή οχι, που ειναι μια αλλη μεγαλη συζητηση.
Το σημειο στο οποιο θελω να σταθω ειναι η συζητηση για τη δημοκρατικοτητα των καταληψεων και για τη δημοκρατικοτητα των δικαιωματων. Εχουμε την εξης κατασταση: απο τη μια οι καταληψεις αποφασιζονται μεσα απο (αμεσο-)δημοκρατικες διαδικασιες, με ελευθερη ψηφοφορια και αρα αντιπροσωπευουν την δημοκρατικη αποφαση της πλειοψηφιας των συλλογων. Απο την αλλη υπαρχουν τα δημοκρατικα δικαιωματα εκεινων που ακομα και με δημοκρατικα παρμενες αποφασεις για καταληψη, θελουν να κανουν μαθημα και να μαθουν. Το ιδιο μπορει να επεκταθει σαν κατασταση και σε αλλα παραδειγματα, οπως το δημοκρατικο δικαιωμα του απεργοσπαστη να δουλεψει παρολο που το εργατικο σωματειο εχει δημοκρατικα αποφασισει απεργια.
Ολα δημοκρατικα δικαιωματα, ολα δικαια, της δημοκρατιας το καγκελο δηλαδη. Και επειδη "στη δημοκρατια δεν υπαρχουν αδιεξοδα" (αμ δε) το κρατος συχνα παρεμβαινει για να συμβιβασει τα δημοκρατικα δικαιωματα, με πιο ακραιο παραδειγμα την επιστρατευση των ναυτεργατων. Παραδοξως βεβαια, το κρατος συχνοτερα επεμβαινει να συμβιβασει τα δημοκρατικα δικαιωματα εις βαρος εκεινων που αντιτιθενται σε αυτο, αλλα αυτη ειναι μια αλλη ιστορια.
Το ενδιαφερον στην ολη αυτη κατασταση ειναι η χρηση της λεξης "δημοκρατια". Πιστευω οτι στην περιπτωση αυτη η Ελληνικη γλωσσα εχει πεσει θυμα της Ελληνικης δημοκρατικης παραδοσης. Στην κατεξοχη πολιτικη γλωσσα του καιρου μας, τα Αγγλικα, υπαρχουν δυο διαφορετικες εννοιες, τις οποιες στα Ελληνικα μεταφραζουμε με την ιδια λεξη: "δημοκρατια". Απο τη μια, υπαρχει η λεξη "democracy". Απο την αλλη, υπαρχει η λεξη "republic".
Στα επομενα θα χρησιμοποιησω τις δυο αγγλικες λεξεις αντι των "δημοκρατια" και "ρεπουμπλικανισμος", για να ειμαι σαφης.
Η εννοια του democracy αναφερεται κατα βαση στην ιδεα του πώς και απο ποιον παιρνονται οι αποφασεις. Democracy ειναι εκεινο το συστημα οπου στην ληψη αποφασεων εχουν λογο ολοι και η τελικη αποφαση παιρνεται με βαση την αρχη της πλειοψηφιας. Υπαρχουν βεβαια απειροι διαφορετικοι τροποι να οριζεται ποιοι ειανι οι "ολοι", να μετριεται οι πλειοψηφια και να οριζεται ο τροπος συμμετοχης των "ολων" στην ληψη αποφασεων, αλλα η βασικη ιδεα ειναι η παραπανω. Επιπλεον, οπως μπορουμε να δουμε απο την πιο αντιπροσωπευτικη μορφη democracy, την Αρχαια Αθηναικη Δημοκρατια, ο νομος δεν ειναι τιποτα περισσοτερο απο τις δημοκρατικα παρμενες αποφασεις. Η συνελευση εχει δικαιωμα να εξορισει, να κυρηξει πολεμο, να εκτελεσει, να δημευσει, να απαλλοτριωσει, δεσμευομενη μονο απο τον εαυτο της και τις ηθικες της αναστολες. Ο Θεμιστοκλης εξοριστηκε και ο Σωκρατης εκτελεστηκε με σαφως δημοκρατικες διαδικασιες.
Η εννοια του republic αναφερεται κυριως στην εννοια της ισχυος του νομου, ο οποιος νομος θεωρειται οτι καποια στιγμη συμφωνηθηκε αναμεσα στους κυβερνωντες και τους κυβερνουμενους. Αν η Αθηνα ηταν democracy, η Σπαρτη (και περισσοτερο η πρωιμη Ρωμη) ηταν republic. Στα πλαισια ενος republic, η εξουσια της συνελευσης περιοριζεται και καθοριζεται απο τον νομο. Ο νομος ειναι εκεινος που παραχωρει δικαιωματα και υποχρεωσεις, ανεξαρτητα απο αποφασεις της συνελευσης, η οποια δεν μπορει να παραβιαζει το νομο. Τα λεγομενα ανθρωπινα δικαιωματα και τα δημοκρατικα δικαιωματα πηγαζουν απο τον νομο, αφου χωρις το νομο (ειτε προκειται για εθνικο νομο ή για διεθενεις συμβασεις) δεν υπαρχουν. Σε ενα βημα παραπερα, ενα republic δεν χρειαζεται αναγκαστικα ενα δημοκρατικο τροπο ληψης αποφασεων. Η Γαλλικη Επανασταση, που δημιουργησε τον συγχρονο ρεπουμπλικανισμο, κυβερνηθηκε απο το Διευθυντηριο και απο τον Βοναπαρτη χωρις να χασει τον ρεπουμπλικανικο χαρακτηρα της.
Η συνθεση των δυο πολιτικων αυτων ρευματων εγινε με την Αμερικανικη Επανασταση. Εκει καθοριστηκε η σχεση των δυο σε μια πανισχυρη συνθεση που με παραλλαγες επικρατησε σαν αυτο που ονομαζουμε πλεον Δημοκρατια. Η ιδεα, γνωστη σε ολους μας, ειναι οτι υπαρχει ενα Συνταγμα, ενας απαραβατος νομος, ο οποιος επιτασσει δημοκρατικο τροπο ληψης αποφασεων και ταυτοχρονα οριζει δικαιωματα και υποχρεωσεις, τοσο για τον καθε πολιτη, οσο και για την συνελευση. Ταυτοχρονα ομως οριζονται τροποι ο νομος να τροποποιηθει απο την συνελευση. Σε καποια Συνταγματα, οπως το Ελληνικο η ισχυς του νομου "επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων", ενω καποια Αμερικανικα πολιτειακα Συνταγματα προχωρουν παραπερα οριζοντας το δικαιωμα στην επανασταση.
Αν τα παραπανω που εγραψα με τις πενιχρες μου γνωσεις πολιτικης επιστημης ειναι σωστα, τοτε εχει ενδιαφερον να προσπαθησουμε να ανιχνευσουμε τους δυο διαφορετικους τροπους σκεψης στην καθημερινη πολιτκη διαλεκτικη. Νομιζω οτι σε πολυ πολυ πολυ (μα παρα παρα πολυ) αδρες γραμμες υπαρχει η αντιστοιχιση Δεξια-Αριστερα με το διπολο Republican-Democrat οπως στον Αμερικανικο δικομματισμο. Η Αριστερα επιδιωκει ολο τη διευρυνση του δημοκρατικου τροπου ληψης αποφασεων αφου κατα βαση ελπιζει να αλλαξει το νομο (επανασταση). Απο την αλλη η Δεξια επιμενοντας στην ισχυ του νομου προστατευει την κατεστημενη εξουσια και προσπαθει να περιορισει το δημοκρατικο τροπο ληψης αποφασης αφου αυτος μπορει δυναμικα να απειλησει το νομο και αρα την εξουσια.
Ο παραπανω συλλογισμος κανει βεβαια παρα πολυ μεγαλες γενικευσεις! Αυτες γινονται προφανεστερες αν δουμε οτι απο τη μια ειναι συνηθες για την Αριστερα να επικαλειται, να προστατευει και να αγωνιζεται για τα δημοκρατικα, και κατ'επεκταση τα ανθρωπινα, δικαιωματα που δεν εχουν αλλη πηγη απο την ισχυ του νομου, ενω απο την αλλη η δεξια πολλες φορες μιλαει για δυναμικες μειοψηφιες και σιωπηρες πλειοψηφιες, κανοντας ουσιαστικα επικληση στην βασικοτερη αρχη του δημοκρατικου τροπου ληψης αποφασεων.
Σε τελικη αναλυση, η συνθεση των δυο εννοιων ειναι μια παραδοση τρακοσιων χρονων και σε μεγαλο βαθμο εχουν ενωθει στην ιδεα της συγχρονης Δημοκρατιας, και σε αυτο το σημειο η Ελληνικη γλωσσα αναπαριστα μια υπαρκτη συνθεση. Ομως αφου η λεξη δημοκρατια εχει μεγαλη συναισθηματικη φορτιση, ειναι καλο (εστω και φιλολογικα) να μπορουμε να διακρινουμε τετοιου ειδους αποχρωσεις.